- Beoogd gebruik
- Samenwerking en reacties op gedrag onderzoeken
- Inhoudelijke basis
- Interpersoonlijke cirkel
- Onderzoeksbasis
- Onderzocht raamwerk, eigen vereenvoudiging
- Eigen vragenlijst
- Inhoudelijk uitgewerkt; niet onafhankelijk gevalideerd
Onze inhoudelijke opbouw
ClassPilot gebruikt 20 eigen stellingen, vijf per categorie: leidend, volgend, aanpassend en opstandig. Deelnemers antwoorden van nul tot zes. Een categorie kan maximaal dertig punten krijgen; het getoonde percentage is een deel van dat maximum.
Dit is een eigen vereenvoudiging met vier categorieën. Het is geen volledige meting van de interpersoonlijke cirkel, geen afname van de QTI/VIL en geen officiële gevalideerde Roos-van-Leary-vragenlijst. Profielnamen beschrijven de antwoordpatronen van onze vragen.
Wat onderzoek ondersteunt
De interpersoonlijke cirkel ordent gedrag langs dimensies zoals dominantie en verbondenheid. Sadler en collega’s onderzochten geobserveerde interacties van studentenduo’s en vonden herkenbare onderlinge patronen. Dat ondersteunt aandacht voor wisselwerking, maar geen vaste wet die voorspelt hoe iemand altijd zal reageren. Sadler en collega’s (2009), interpersonal complementarity.
Den Brok en collega’s onderzochten interpersoonlijk docentgedrag en vakmotivatie bij 1.041 derdejaarsleerlingen in 52 Nederlandse klassen, waaronder vmbo/mavo. Zij vonden verbanden tussen ervaren gedrag en motivatie. Dit was leerlingbeoordeling van docenten met een ander instrument; het valideert onze zelfbeoordeling door studenten niet. Den Brok en collega’s (2005), interpersoonlijk docentgedrag en motivatie.
Van onderzoek naar de klas
Onze didactische vertaling begint bij een concreet gesprek: wat zei je, hoe kwam het over en wat gebeurde er daarna? Een leerling kan een alternatief uitproberen in een korte oefening. De bespreking blijft situationeel en laat ruimte voor de interpretatie van de ander. Een effect van de ClassPilot-vragenlijst op samenwerking is niet aangetoond.
Vmbo, mbo en hbo
Dit zijn lesvoorstellen van ClassPilot. Ze tonen hoe je de inhoud kunt aanpassen aan een context; ze zijn geen afzonderlijk onderzochte effecten of validatie voor deze onderwijsniveaus.
Vmbo
Speel een kort gesprek over taakverdeling na. Laat de leerling een vraag stellen in plaats van een opdracht geven en bespreek wat de gesprekspartner merkte.
Mbo
Bespreek een overleg op stage. Laat de student het eigen gedrag beschrijven, de reactie van de ander verkennen en een volgende formulering oefenen.
Hbo
Neem een feedbackmoment uit een projectgroep. Onderzoek ieders bijdrage aan de interactie en maak een afspraak die de groep tijdens het volgende overleg kan evalueren.
Stem taal, voorbeelden en begeleiding af op de individuele deelnemer. Laat de uitslag niet bepalen welke steun of uitdaging iemand krijgt. Een jongere of anderstalige deelnemer kan extra uitleg nodig hebben; die aanpassing maakt de vragenlijst niet automatisch gevalideerd.
Een werkvorm
- Kies een recente, niet te gevoelige samenwerkingssituatie.
- Laat iedere deelnemer eerst alleen het eigen waarneembare gedrag beschrijven.
- Gebruik de uitslag voor een vraag, zonder deze als verklaring op te leggen.
- Oefen een andere reactie met dezelfde situatie.
- Bespreek de ervaring van beide gesprekspartners en kies een concrete vervolgafspraak.
Laat deelnemers zelf kiezen wat zij delen. Bespreek gevoelige voorbeelden individueel, maak geen openbare ranglijst van scores en laat ruimte om een profiel tegen te spreken. Koppel een klasbeeld aan observaties en gesprekken, voordat je een onderwijskeuze maakt.
De uitslag gebruiken
Wat je kunt bespreken
- De deelnemer kan vertellen welke eigen gedragsuitspraken hij herkent.
- De uitslag kan een gesprek over initiatief, ruimte en samenwerking voorbereiden.
Welke conclusies niet volgen
- Een categorie stelt geen karakter, probleemgedrag of vaste rol vast.
- De cirkel geeft geen universele reactiewetten en onze score voorspelt het gedrag van anderen niet.
- Gebruik termen als opstandig niet als etiket, beoordeling of reden voor een vaste groepsindeling.
Wat nog onderzocht moet worden
De eigen viercategorievragenlijst is niet onafhankelijk gevalideerd. Onderzoek naar andere circumplexinstrumenten geldt niet automatisch voor onze vereenvoudiging. Vooral de aansluiting van items, categorieën en gebruikte modelwoorden vraagt verdere toetsing.
Voor deze eigen vragenlijst is geen onafhankelijke validatie voor vmbo, mbo of hbo beschikbaar. Ook het effect van onze combinatie van test, gesprek en werkvorm is niet aangetoond. Een percentage is geen bevolkingsnorm. Gebruik de uitslag niet voor diagnose, selectie of beoordeling van geschiktheid.
Bronnen en reikwijdte
De bronbeschrijvingen maken zichtbaar welk deel van onze redenering wordt ondersteund. Onderzoek aan een ander instrument of in een andere populatie is geen keurmerk voor ClassPilot.
Onderzoek naar dynamische interactie in vijftig studentenduo’s. Ondersteunt situationele wisselwerking; geen vaste reactieregels of validatie van ClassPilot.
Nederlandse leerlingen beoordeelden docenten Engels met QTI. Ondersteunt de relevantie van interpersoonlijk gedrag in onderwijs, maar toont geen causaal effect en valideert geen leerlingtypologie.
Lees hoe we theorie, eigen uitwerking en onafhankelijke validatie onderscheiden.