Studieloopbaanbegeleiding in het mbo: een jaarlijn die niet uit gesprekjes bestaat

Studieloopbaanbegeleiding is op papier de ruggengraat van een mbo-opleiding en in de praktijk vaak het uur dat als eerste sneuvelt. Dat komt zelden door onwil en meestal doordat het uur geen inhoud heeft: er is een rooster, er is een groep, en er is geen lijn.

Hieronder staat wat de rol inhoudt, een jaarlijn met vier vaste momenten die je kunt overnemen, en de opzet van een SLB-gesprek dat verder komt dan het doornemen van cijfers.

Wat de rol inhoudt

Een studieloopbaanbegeleider, op veel scholen ook wel coach of mentor, begeleidt studenten bij drie dingen tegelijk: de voortgang in de opleiding, de ontwikkeling als beginnend beroepsbeoefenaar, en de vraag of dit de juiste plek is.

Die derde is de lastigste, omdat hij op gespannen voet staat met het belang van de school. Een student die op de verkeerde opleiding zit en dat na twee maanden weet, is beter af met een snelle overstap dan met een jaar uitstel.

Daarnaast ben je in de praktijk de eerste die het merkt als er iets speelt. Juist doordat je de student regelmatig spreekt, kun je veranderingen opmerken en zo nodig doorvragen.

Een jaarlijn met vier vaste momenten

Een lijn helpt tegen het uur dat elke week iets anders is. Vier momenten, met daartussen ruimte voor wat er speelt.

Blok 1: wie zit hier

De groep vormen en de student leren kennen. Een persoonlijkheids- of loopbaantest kan in één les extra gespreksstof opleveren en de student woorden geven voor wat bij hem of haar past.

Sluit dit blok af met een individueel gesprek van tien minuten waarin de uitslag het onderwerp is. Dat is een makkelijker eerste gesprek dan een gesprek over cijfers die er nog niet zijn.

Blok 2: hoe werk jij

Studievaardigheden en werkhouding: plannen, beginnen, volhouden. Hier hoort ook de eerste voortgangsbespreking, en de eerste keer dat je namens de opleiding iets vraagt in plaats van aanbiedt.

Blok 3: wat wil je worden

Beroepsbeeld en loopbaan, gekoppeld aan de bpv. Laat studenten hun eigen praktijkervaring naast het beroepsbeeld leggen waarmee ze binnenkwamen. Bij een deel van de groep verschuift daar iets, en dat gesprek voer je liever nu dan in het examenjaar.

Blok 4: wat neem je mee

Terugkijken en vooruit: wat is er veranderd sinds september, wat wil je volgend jaar anders. Sluit af met iets tastbaars, bijvoorbeeld een korte zelfbeschrijving die de student ook in een sollicitatie kan gebruiken.

Het gesprek dat verder komt dan de voortgang

Een SLB-gesprek van tien minuten waarin je samen naar het cijferoverzicht kijkt, is een voorleesmoment. De student weet die cijfers al. Draai de volgorde om en begin bij hem.

• Open met een vraag over de periode, niet over de cijfers. 'Wat ging er de afgelopen weken beter dan je had verwacht?'
• Laat de student zelf het overzicht samenvatten. 'Als jij naar je resultaten kijkt, wat valt jou op?' Wat hij noemt, is wat hem bezighoudt.
• Vraag door op het vak dat hij niet noemt. Dat kan het vak zijn dat de student liever vermijdt.
• Eindig met één afspraak en een datum. Niet drie, want dan is het een lijstje en geen afspraak.

Leg de afspraak vast op een plek waar je hem terugziet, en begin het volgende gesprek daarmee. Als je op de afspraak terugkomt, wordt het makkelijker om voorbereid verder te praten.

Waar je op let tussen de gesprekken door

Uitval kondigt zich niet altijd aan in een gesprek. Let daarom ook op veranderingen in gedrag, zoals:

• Verzuim dat verschuift van incidenteel naar een patroon, bijvoorbeeld steeds het eerste uur.
• Achterstand in één vak die in zes weken niet kleiner wordt, ondanks afspraken.
• Een student die uit zijn groepje valt en in de pauzes alleen is terwijl hij dat eerder niet was.
• Opdrachten die wel worden gemaakt maar steeds later worden ingeleverd.
• Een bpv-plek waar de student niet over praat.

Als meerdere signalen tegelijk spelen, plan dan eerder een gesprek. Je hoeft niet te wachten op het eerstvolgende vaste moment.

Veelgestelde vragen

Wat doet een studieloopbaanbegeleider?
Die begeleidt studenten bij hun voortgang in de opleiding, hun ontwikkeling richting het beroep en de vraag of de gekozen opleiding past. In de praktijk ben je ook de eerste die signaleert als er iets speelt.

Wat is het verschil tussen SLB en mentoraat?
De namen lopen per school door elkaar. Waar onderscheid wordt gemaakt, gaat SLB over de loopbaan en de beroepsontwikkeling en het mentoraat meer over de groep en het welbevinden. In de meeste opleidingen doet dezelfde persoon allebei.

Hoe vaak voer je een individueel gesprek?
Minimaal één keer per periode, en vaker met studenten bij wie iets speelt. Belangrijker dan de frequentie is dat het gesprek voortbouwt op het vorige: een reeks losse gesprekken levert minder op dan drie die aan elkaar hangen.

Wat doe je in het SLB-uur met een groep die niets wil?
Iets concreets waar ze zelf iets aan hebben: een test over zichzelf, een opdracht over hun toekomstige beroep, of een praktische vaardigheid. Een kringgesprek over hoe het gaat, is bij zo'n groep de slechtste opening.

Tot slot

Leg de jaarlijn één keer vast en houd hem twee jaar aan. Het uur dat inhoud heeft, wordt minder vaak geschrapt dan het uur dat uit gesprekjes bestaat.

Zoek je materiaal voor blok 1, kijk dan naar de beroepskeuzetest of de DISC-lessenserie.