Mentorgesprek MBO: zo voer je een gesprek dat wél iets oplevert

Je hebt tien minuten per student en een lijst van 24 namen. Je vraagt hoe het gaat. De student zegt dat het wel gaat. Je vraagt of er nog iets is. Er is niets. Twee weken later blijkt dat diezelfde student al een maand niet meer op stage is geweest.

Dat is geen gebrek aan betrokkenheid, van jou niet en van de student meestal ook niet. Het is een gesprek dat te open begint, te weinig houvast biedt en zonder afspraak eindigt.

Een mentorgesprek levert pas iets op als je van tevoren weet waar je het over wilt hebben, als je vragen stelt die moeilijk met "gaat wel" te beantwoorden zijn, en als er aan het eind iets op papier staat dat je volgende keer terugpakt.

Waarom "gaat wel" het standaardantwoord is

Studenten zeggen zelden meteen wat er speelt. Daar zijn goede redenen voor. Ze weten niet wat je met de informatie doet, ze willen geen gedoe en ze hebben vaak geen woorden voor wat er misgaat.

Daar komt bij dat de vraag "hoe gaat het?" alles tegelijk omvat: school, stage, thuis, geld, vrienden, slapen. Wie daarop een eerlijk antwoord wil geven, moet eerst zelf ordenen. Dat kost meer denkwerk dan er in tien minuten is.

"Hoe gaat het?" is een uitnodiging om te ordenen. "Wat kostte deze week de meeste moeite?" is een vraag waar een antwoord op past.

Maak de vraag daarom kleiner en concreter. Dan hoeft de student niet te kiezen waar hij begint.

Bereid het gesprek voor in vijf minuten

Een goed mentorgesprek begint voordat de student binnenkomt. Je hoeft geen dossier door te spitten, maar met een paar feiten op je scherm stuur je het gesprek veel gerichter.

• Aanwezigheid van de afgelopen vier weken.
• De laatste twee resultaten en welke opdracht nog openstaat.
• Wat er in het vorige gesprek is afgesproken.
• Eén ding dat je zelf hebt gezien in de les.

Dat laatste is het belangrijkst. Een observatie uit de eerste hand maakt het gesprek persoonlijk en laat merken dat je oplet: "Ik zag dat je vorige week bij die presentatie als eerste begon. Dat had je een maand geleden niet gedaan."

Een opbouw van tien minuten die werkt

Tien minuten is kort, maar genoeg als je de tijd verdeelt in plaats van hem te laten lopen.

• 0-1 minuut: vertel wat het doel is en hoe lang je hebt.
• 1-3 minuten: begin bij iets wat goed gaat, met een concreet voorbeeld.
• 3-7 minuten: bespreek één onderwerp dat er echt toe doet.
• 7-9 minuten: maak samen één afspraak voor de komende twee weken.
• 9-10 minuten: schrijf de afspraak op en spreek af wanneer je hem terugpakt.

Eén onderwerp per gesprek voelt weinig. Het is precies genoeg. Vier punten aanstippen levert vier keer een half antwoord op en geen enkele verandering.

Vragen die verder komen dan "gaat wel"

Vragen werken beter als ze klein, concreet en in de tijd afgebakend zijn. Kies er twee of drie uit, niet meer.

Over school en werkhouding

• Welke opdracht heb je deze week het langst voor je uit geschoven?
• Wat is het eerste wat je doet als je thuiskomt en nog moet beginnen?
• Bij welk vak weet je precies wat er van je verwacht wordt, en bij welk vak niet?

Over stage en beroep

• Wat heb je op stage gedaan waarvan je dacht: dit kan ik goed?
• Wie op je stageadres vraag je iets als je vastloopt?
• Wat zou je volgende week anders aanpakken?

Als je vermoedt dat er meer speelt

• Hoeveel uur werk je er op dit moment naast?
• Hoe laat ga je doordeweeks meestal slapen?
• Wie helpt jou als iets niet lukt?

Krijg je een kort antwoord, wacht dan even. Stilte van drie seconden levert vaker een vervolg op dan een nieuwe vraag.

Eindig met een afspraak, niet met een voornemen

"Ik ga beter mijn best doen" verandert niets. Een afspraak is pas bruikbaar als je kunt zien of hij is nagekomen.

Vraag daarom door tot er een datum, een tijdstip en een handeling in staat. Niet "ik ga mijn verslag inhalen", maar "ik lever donderdag voor het derde uur de eerste twee hoofdstukken in".

"Wat is de kleinste stap die je deze week af kunt maken, en wanneer doe je die?"

Schrijf de afspraak op waar jullie er allebei bij kunnen. Begin het volgende gesprek met precies die zin. Studenten merken snel of je terugkomt op wat er is afgesproken, en dat bepaalt hoe serieus ze het volgende gesprek nemen.

Wat te doen als een student dichtklapt

Sommige studenten geven alleen korte antwoorden. Dat is zelden onwil. Vaak is er iets waar ze geen woorden voor hebben, of ze weten niet wat je met de informatie doet.

• Zeg vooraf wat je wel en niet deelt met collega's.
• Ga naast de student zitten in plaats van tegenover hem.
• Geef een schaal van 1 tot 10 in plaats van een open vraag.
• Vraag naar gedrag en niet naar gevoel: wat deed je toen het misging?
• Bied een tweede moment aan in plaats van door te drukken.

Een gesprek waarin een student alleen zegt dat het niet lekker loopt, is nog steeds een goed gesprek. Je weet nu dat er iets is en je hebt een reden om over twee weken terug te komen.

Wat je beter niet doet

• Alle punten tegelijk bespreken. De student onthoudt er dan geen.
• Zelf de oplossing invullen. Wat jij bedenkt, voert de student niet uit.
• Alleen praten als het misgaat. Dan wordt het gesprek een signaal op zich.
• Een testuitslag als etiket gebruiken. Een uitkomst is een opening, geen conclusie.
• De afspraak niet vastleggen. Zonder notitie begint het volgende gesprek weer bij nul.

Een test als startpunt van het gesprek

Studenten praten makkelijker over iets wat ze zelf hebben ingevuld dan over een open vraag van hun mentor. Een korte test geeft je daarom een concreet begin.

Gaat het over samenwerken en communicatie in de klas, dan past de DISC-test. Gaat het over leren en aanpak, kijk dan naar de Kolb-test. Loopt een student vast op starten, plannen en volhouden, dan geeft de Executieve Functies-test de meeste aanknopingspunten.

Wil je de klas als geheel bespreken in plaats van student voor student, lees dan hoe je het klasrapport gebruikt in je mentorles.

Conclusie

Een mentorgesprek wordt niet beter door meer tijd, maar door een scherpere start en een duidelijker einde. Bereid drie feiten voor, kies één onderwerp, stel vragen die niet met "gaat wel" te beantwoorden zijn en leg één afspraak vast.

De volgende keer begin je dan niet opnieuw, maar bij de zin die er al staat.