Energizers voor in de klas: 15 werkvormen van vijf minuten

Het laatste uur op vrijdag, of het eerste uur na de pauze: de klas is er wel, maar niet echt. Een energizer van vijf minuten haalt de groep terug, mits je hem op het goede moment inzet en er daarna direct weer mee stopt.

Hieronder staan vijftien energizers zonder materiaal, verdeeld naar hoeveel ruimte ze vragen. Bij elke vorm staat waar hij goed voor is, want een energizer om de aandacht terug te halen is iets anders dan een energizer om een groep losser te maken.

Wanneer je er wel en niet aan begint

Een energizer werkt als de energie laag is: na de pauze, in het laatste uur, halverwege een lange werkles. Hij werkt niet als de energie juist te hoog is. Een drukke klas wordt van een energizer drukker, en dan kost het je de rest van de les.

Is de groep te druk, kies dan iets dat de aandacht bundelt in plaats van iets dat beweegt: één minuut stil schrijven, of een korte quizvraag waar iedereen individueel het antwoord op opschrijft.

Zeg vooraf hoe lang het duurt en wat er daarna gebeurt. 'Vijf minuten, daarna gaan we verder met opdracht 4' maakt het einde onderhandelbaar noch onverwacht.

Vijf energizers waarbij niemand hoeft op te staan

1. Twee waarheden en een leugen

Iedereen schrijft drie uitspraken over zichzelf op, waarvan er één niet klopt. In duo's raden ze welke. Duurt vier minuten en werkt in elke groepsgrootte.

2. Dertig seconden over

Je noemt een willekeurig onderwerp, de student naast je praat er dertig seconden over zonder te stoppen. Daarna de volgende. Absurde onderwerpen werken het best: pindakaas, wachtrijen, sokken.

3. Het woordketen-rondje

Eén student noemt een woord uit het vak, de volgende noemt iets dat daarmee te maken heeft en legt in vijf woorden uit waarom. Als het vastloopt, begin je met een nieuw woord. Dit is de enige energizer in dit rijtje die ook je vak dient.

4. Vingers opsteken tegen elkaar

Duo's tellen tegelijk af en steken dan allebei een aantal vingers op. Het doel is samen op tien uitkomen zonder te overleggen. Duurt twee minuten en levert vooral gelach op.

5. De stille lijn

Zonder te praten gaat de klas op volgorde zitten van schoenmaat, of van hoe ver ze reizen. Mag alleen met gebaren. Kan zittend als ze hun antwoord op een briefje zetten en dat omhooghouden.

Vijf energizers waarbij je opstaat

6. Stelling in de hoek

Eens is links, oneens is rechts, en je loopt naar de kant die bij je past. Eén vraag per kant waarom. Werkt ook prima met inhoudelijke stellingen uit je vak.

7. Stoelendans zonder muziek

Iedereen staat achter zijn stoel. Je noemt een kenmerk, bijvoorbeeld 'iedereen die vanochtend heeft ontbeten', en die studenten wisselen van plek. Meteen bruikbaar om de klas een keer anders te laten zitten.

8. Tel tot twintig

De klas telt hardop tot twintig, willekeurig wie wanneer. Zeggen er twee tegelijk een getal, dan begin je opnieuw. De stilte en de concentratie die dit oplevert is precies wat je daarna nodig hebt.

9. Rug aan rug tekenen

Duo's staan rug aan rug. De één beschrijft een figuur, de ander tekent hem zonder vragen te mogen stellen. Daarna wisselen, nu met vragen. Het verschil tussen die twee rondes is een les op zich.

10. Applaus doorgeven

Een klap gaat de kring rond, zo snel mogelijk, en mag van richting veranderen. Dertig seconden, en de groep is wakker.

Vijf energizers die de groep dichter bij elkaar brengen

11. Iets wat niemand van mij weet

In groepjes van vier vertelt iedereen één ding dat de anderen nog niet wisten. Geen verplichting om iets persoonlijks te delen: 'ik kan jongleren' telt ook.

12. De complimentenronde

In een groepje zegt iedereen tegen zijn rechterbuur één ding dat hij goed aan hem vindt in de samenwerking. Ongemakkelijk de eerste keer, en precies daarom effectief in de derde week van een nieuwe klas.

13. Zoek iemand die

Negen vakjes met kenmerken, elke naam mag maar één keer voorkomen. Dwingt studenten om buiten hun eigen groepje te praten.

14. Wat we gemeen hebben

Groepjes zoeken in drie minuten vijf dingen die ze alle vier gemeen hebben, en die niet zichtbaar zijn. 'We zitten allemaal in deze klas' telt niet.

15. Eén woord over deze week

Iedereen zegt één woord over hoe zijn week gaat, zonder uitleg en zonder reactie. Kost twee minuten bij een klas van 28 en geeft jou meer informatie dan een half mentoruur.

En dan weer aan het werk

Het lastigste van een energizer is niet het starten maar het stoppen. Een groep die net los is, wil niet meteen terug naar opdracht 4. Kondig daarom vooraf aan wat er na afloop gebeurt en zet die opdracht alvast op het bord.

Een tussenstap helpt: laat na de energizer iedereen eerst dertig seconden stil iets opschrijven over de stof. Van staan naar schrijven naar werken is een kortere sprong dan van staan naar werken.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak kun je een energizer inzetten?
Hooguit één keer per les, en niet elke les. Een energizer werkt doordat hij het ritme onderbreekt. Wordt hij zelf het ritme, dan verliest hij zijn functie.

Werken energizers ook bij oudere studenten?
Ja, maar kies dan de vormen waarbij niemand voor schut staat. Twee waarheden en een leugen of tel tot twintig werken in elke leeftijd; een stoelendans niet altijd.

Wat doe je met studenten die niet meedoen?
Laten zitten en niet aanwijzen. Een energizer waaraan iemand gedwongen meedoet, werkt voor niemand. De meeste studenten stappen bij de tweede of derde keer vanzelf in.

Is een energizer hetzelfde als groepsvorming?
Nee. Een energizer haalt de energie terug, groepsvorming verandert de verhoudingen. De vijf verbindende vormen hierboven zitten er tussenin, maar vervangen geen serieus groepsvormingsprogramma.

Tot slot

Kies er drie uit die bij jou passen en gebruik die het hele blok. Een energizer die je kent, kost geen voorbereiding en geen uitleg, en dat is precies waarom je hem op het moment dat het nodig is ook echt inzet.

Wil je weten hoe de verhoudingen in je klas liggen voordat je met groepsvorming begint, bekijk dan het klasrapport van ClassPilot.